Skip to content

Geo geeft te denken :)

2021 August 22
Book cover

Het heeft even geduurd, maar alle reacties zijn inmiddels verwerkt. Nog even de laatste puntjes op de i. Daarna door naar een volgende hoofdstuk!

Woon je in een -unieke- woonplaatsstraat?

2021 May 27
Comments Off on Woon je in een -unieke- woonplaatsstraat?
by Jw

Het is al weer even geleden, maar ik weet nog dat ik vanuit Hattem richting Apeldoorn reed, op de Apeldoornse weg. Toen ik aankwam in Apeldoorn was dat via de … Zwolseweg. Dat zette me wel aan het denken: hoeveel straten zijn er naar andere woonplaatsen vernoemd? En als dat zo is, zit er een wederkerigheid in, of wel: is er in Nijmegen een Arnhemselaan, maar is er in Arnhem geen Nijmeegsesteeg? En als dat zo is, wat zegt dat dan? Daarover zijn allerlei hypothesen te bedenken.  

Geen data gedreven, maar duidelijk door de geografie gedreven vragen: ik was immers ergens en de omgeving gaf mijn vraag richting. Maar gelukkig is er wel data beschikbaar om deze vragen te onderzoeken: de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG). Doordat de BAG alle geldige adressen bevat, zijn de (BAG) woonplaatsen en straatnamen te herleiden*. Dat is toch iets eenvoudiger gezegd dan gedaan. 

testing testing

Als de BAG downloadt krijg je een file van 1.513.985.246 bytes en 9.458.212 regels. Je favoriete spreadsheet software geeft dan niet thuis. Wat je met een beetje kennis van Python kan achterhalen: er zijn 2426 unieke woonplaatsen in Nederland. De langste plaatsnaam, met 28 karakters, is Westerhaar-Vriezenveensewijk. Drachtstercompagnie is de langste niet-samengestelde naam, met 19 karakters. En de kortste woondplaatsnaam: Ee. Met een eervolle vermelding voor Nes en Leek. Wat een bijzondere straatnamen kom je zo tegen in de BAG: Malzwin, Boerkensleen en Keimate. Verbivoren kunnen zich helemaal uitleven. Wat een potentiële verhalen gaan hier achter schuil! Hoe uniek zijn die woonplaatsstraten eigenlijk?  

Het resultaat van een eerste analyse staat nu online: verken de onderlinge relaties tussen de woonplaatsen met een bellengrafiek of een lijngrafiek. Dankzij de koppeling tussen grafiek en kaart kan je snel ontdekken welke gemeente het meest wordt genoemd, met welke straatnaam, en in welke gemeenten die woonplaatsstraten liggen.  

Herken je het “Stedenwijk effect” of het “dat gaat naar Den Bosch toe effect”? Wat zijn de archetypische patronen van de onderlinge relaties? Suggesties voor verdere vragen zijn welkom! Wat zou een volgende stap kunnen zijn? Toponiemen meenemen in de analyse (we missen nu de Zwolsestraat), de stichtingsdatum van een straat, waterstraten? Genoeg voer voor een storymap. Of voor een student die een bijzondere interesse heeft in woonplaatsnamen.  

* Voor de technisch geïnteresseerden: BAG via de Datasets van Esri Nederland Content, via ArcGIS Pro export naar .csv. Python script om enkel die straatnamen te vinden die een woonplaatsbevatten. G40/G4 namen van de grootste woonplaatsen als bron. Laatste stukje met de hand doorlopen (1173 rijen in een spreadsheet). Deze data is verre van perfect, maar zeker voldoende voor een eerste indruk naar de mogelijkheden. 

Geïnteresseerd in het onderwerp? Zie ook de volgende bronnen bij KNAW, Overstraatnamen en de Correspondent.

Geolied en geobril

2020 July 11
by Jw

Het overkomt me regelmatig: ineens lees en herlees ik een woord, omdat ik het niet in een zin of alinea kan plaatsen. Geolied is zo’n woord. Wat gaat er nu komen? Een lofzang op de geografie, het clublied voor het KNAG? Ik ben zo gewend aan het geo-voorvoegsel, dat het niet in mij opkomt dat de zin over olie gaat en helemaal niet over geo. Maar geo, kaarten en locatie zijn wel degelijk ook in liederen en muziek te ontdekken.

Geo in de muziek

Het is een mooi onderwerp om even in te grasduinen en het past ook uitstekend bij een zomervakantiegevoel. Want net als geo in de literatuur of kunst zo zijn plaats heeft, vooral managementboeken kunnen niet zonder de kaartmetafoor, vind je eenvoudig geografische verwijzingen in songteksten. Een zoektocht in Spotify met ‘geography’ en ‘map’ levert meteen en aardige bloemlezing op. Zo geeft Sam Cooke meteen toe dat hij weinig over geografie weet, maar buiten de liefde voor zijn geliefde, weet hij sowieso weinig (What A Wonderfull World, Sam Cooke).

Begrippen als kaart en satelliet doen het goed. In Liefs uit London van BLØF komen wereldkaart en atlas aan bod. De Amazing Stroopwafels bezingen in Van De Kaart een ontdekkingsreiziger, die letterlijk van de kaart is verdwenen. In Satellite vraagt Dave Mathews zich af of satellieten mogelijk aan de maan hangen.

Soms is het hele nummer geografisch beladen, zoals Maps van Maroon 5, met teksten als  ‘We drew a map to a better place’ en ‘So I’m following the map that leads to you you-you-you-you-you’. REM (dank tip van GJ) schrijft in Maps and Legends ‘Maybe these maps and legends have been misunderstood’ en ‘The map that you’ve painted doesn’t seem real’, ook al wordt de betekenis van dat nummer er niet duidelijker op. Voor de landmeetkundig geïnteresseerden onder ons is er Sailing to Philidelpia van Mark Knopler. Een ware ode aan de landmeter Jerimiah Dixon, die tekende voor de Mason-Dixon line, de uitgezette grens tussen North en South.

Je kan ook geografisch naar de geschiedenis van de popmuziek kijken, langs de plaatsen waar het allemaal gebeurde. In City to City verhaalt Leo Blokhuis zo de laatste 25 jaar popgeschiedenis (met dank aan Erik). De muziek zelf past ook letterlijk op de kaart, zoals in dit verhaal over Geografie van de hiphop.

Als afsluiting van deze muzikale rondreis: een wel heel erg summier album met als titel Location One. Gewoon een paar nummers over een lat-long coördinaat. Als je dat coördinaat opzoekt is daar helemaal niets. Het album geeft die leegte uitstekend weer.

De geobril

Het is me wel eens eerder opgevallen tijdens een GeoBuzz vakcongres: voor elk begrip wordt geo als voorvoegsel geplaatst: geo-innovatie, geo-ict, geosector, geolocatie, georide, geobus (het busje dat je naar het congres brengt). Is dat wel altijd zo handig of zelfs terecht? Misschien kan deze blogpost als lakmoesproef voor de lezers van geografie.nl dienen: als je bij de titel meteen muzikale geografische associaties had, dan zit je wellicht te diep in de geografische denk- en belevingswereld.

Af toe een beetje afstand nemen kan dan geen kwaad. Altijd maar met de geobril naar de werkelijkheid kijken levert namelijk een bias op: we zien geografische verschijnselen die er niet zijn. We zien een globe, terwijl spelende kinderen gewoon een klimrek zien. In een wolkenvolle hemel ontdekken we landen en continenten, omdat ons associatiebrein nu eenmaal behoefte heeft om ook daar geografie te ontdekken.

Zomervakanties zijn zeer geschikt om deze (geo)bias tijdelijk te verminderen en grasduinen door muziek kan ik daarvoor van harte aanbevelen. Want de beste muziek neemt je mee naar plaatsen waar je zonder die muziek nooit zou kunnen komen. Het mag ook muziek over plaatsen en rivieren, maar ook over sedimenten, meanderen, migratie zijn. Zo kan de geobril toch een beetje opblijven, om hem na te vakantie weer op scherp te zetten.

Geschreven voor Geografie.nl, 1 juli 2020